(KHXH&NV) – Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác lập một tầm nhìn chiến lược mới, trong đó văn hóa và con người được đặt ở vị trí trung tâm của phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, việc định hướng đào tạo các ngành Khoa học xã hội và Nhân văn (KHXH&NV) tại Trường Đại học Quy Nhơn không chỉ là yêu cầu nội tại của giáo dục đại học, mà còn là nhiệm vụ chính trị - học thuật gắn với chiến lược phát triển văn hóa, con người và sức mạnh mềm quốc gia. 

Nghị quyết 80-NQ/TW và trách nhiệm dẫn dắt của Trường Đại học Quy Nhơn

Nghị quyết 80-NQ/TW khẳng định rõ: phát triển văn hóa, xây dựng con người vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực nội sinh và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Văn hóa không còn được nhìn nhận như lĩnh vực thụ hưởng hay bổ trợ, mà phải “đi trước soi đường”, thấm sâu vào mọi quyết sách phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Từ đó, Nghị quyết đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng đội ngũ nhân lực văn hóa chất lượng cao, có năng lực nghiên cứu, sáng tạo, quản lý, truyền thông và hội nhập quốc tế, đủ sức dẫn dắt giá trị xã hội trong kỷ nguyên mới. Theo đó, các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là những trường có truyền thống đào tạo KHXH&NV, được xác định là lực lượng nòng cốt trong việc hiện thực hóa tầm nhìn của Nghị quyết. Với vị thế là trung tâm đào tạo và nghiên cứu lớn của khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, Trường Đại học Quy Nhơn mang trách nhiệm không chỉ đào tạo nguồn nhân lực cho thị trường lao động, mà còn góp phần trực tiếp vào việc kiến tạo môi trường văn hóa, bồi đắp hệ giá trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và chủ quyền văn hóa trong không gian số.

Khoa KHXH&NV (QNU) đã tổ chức nhiều hội thảo khoa học, thực hiện nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ về khai thác các câu chuyện lịch sử gắn liền với các di tích lịch sử, văn hoá quan trọng, mang tầm vóc quốc gia.

Trong bối cảnh không gian phát triển mới của tỉnh Gia Lai sau sáp nhập - nơi hội tụ các lớp trầm tích văn hóa duyên hải Bình Định và văn hóa Tây Nguyên Gia Lai - vai trò dẫn dắt của nhà trường càng trở nên rõ nét. Đào tạo KHXH&NV tại Trường Đại học Quy Nhơn vì thế phải được đặt trong tầm nhìn chiến lược dài hạn, gắn với yêu cầu phát triển văn hóa vùng, phát triển con người và phát triển bền vững đất nước theo tinh thần Nghị quyết 80.

Định hướng phát triển đào tạo các ngành KHXH&NV tại Trường Đại học Quy Nhơn

Thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW đòi hỏi đào tạo các ngành KHXH&NV phải có sự chuyển dịch căn bản về tư duy và mô hình. Từ chỗ thiên về đào tạo hàn lâm, trang bị tri thức nền tảng, các ngành KHXH&NV cần được định hướng trở thành lực lượng trực tiếp tham gia giải quyết các vấn đề văn hóa - xã hội đương đại, góp phần định hướng giá trị và phát triển con người trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Trước hết, đào tạo KHXH&NV cần gắn chặt với thực tiễn văn hóa - xã hội của đất nước và khu vực. Những vấn đề như bảo tồn và phát huy di sản, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa, truyền thông số, an ninh văn hóa và bản sắc trong hội nhập cần được đưa vào chương trình đào tạo như những nội dung cốt lõi, không chỉ ở bình diện lý thuyết mà cả thực hành và trải nghiệm. Đây chính là cách cụ thể hóa yêu cầu của Nghị quyết 80 về việc đưa văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội và không gian số. 

QNU luôn chú trọng thúc đẩy văn hóa đọc không chỉ dừng lại ở những giá trị truyền thống mà còn cần được tích hợp với các công nghệ hiện đại để nâng cao khả năng tiếp cận tri thức cho người học.

Sinh viên QNU trải nghiệm công nghệ VR về trưng bày bảo tàng ảo.

Bên cạnh đó, các ngành KHXH&NV cần được thiết kế theo hướng liên ngành, tích hợp chặt chẽ giữa văn hóa - công nghệ - đổi mới sáng tạo. Nghị quyết 80 xác định chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn là động lực mới cho phát triển văn hóa; vì vậy, đào tạo KHXH&NV không thể tách rời các kỹ năng số, quản trị dữ liệu văn hóa, truyền thông đa nền tảng, bảo tàng số, du lịch thông minh. Định hướng này nhằm hình thành thế hệ nhân lực văn hóa vừa có nền tảng nhân văn vững chắc, vừa có năng lực thích ứng với kỷ nguyên số.

Quan trọng hơn cả, đào tạo KHXH&NV phải lấy con người và hệ giá trị làm trung tâm. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là trang bị tri thức, mà là hình thành nhân cách, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến của người học, phù hợp với hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam mà Nghị quyết 80 đã xác lập.

Gợi ý chính sách đối với Trường Đại học Quy Nhơn

Để hiện thực hóa các định hướng trên, cần có những chính sách cụ thể, đồng bộ đối với Trường Đại học Quy Nhơn trong phát triển đào tạo KHXH&NV.

Một là, cần có chính sách ưu tiên phát triển các chương trình đào tạo đặc thù về văn hóa - di sản - xã hội gắn với không gian Bình Định - Gia Lai và khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên. Việc xây dựng các học phần, chuyên đề, chương trình đào tạo liên quan đến di sản, văn hóa biển - cao nguyên, văn hóa các dân tộc thiểu số sẽ góp phần tạo nên bản sắc đào tạo riêng của nhà trường, đồng thời đáp ứng trực tiếp nhu cầu nhân lực văn hóa cho địa phương và khu vực.

Hai là, cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học và chuyển giao tri thức trong lĩnh vực KHXH&NV. Cơ chế đặt hàng nghiên cứu, gắn đề tài khoa học với yêu cầu hoạch định chính sách văn hóa, giáo dục, du lịch, truyền thông sẽ giúp KHXH&NV thực sự trở thành nguồn luận cứ khoa học quan trọng cho phát triển địa phương, đúng với tinh thần Nghị quyết 80 coi tri thức văn hóa là nguồn lực nội sinh của phát triển. 

Ba là, cần có chính sách phát triển đội ngũ giảng viên và nhà khoa học theo hướng liên ngành và quốc tế hóa. Việc tạo điều kiện cho giảng viên tham gia các chương trình đào tạo, nghiên cứu, trao đổi học thuật trong và ngoài nước về văn hóa, công nghiệp sáng tạo, khoa học xã hội ứng dụng sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực dẫn dắt học thuật của nhà trường.

Cuối cùng là, cần đẩy mạnh chính sách gắn đào tạo với cộng đồng và thị trường lao động. Thông qua liên kết với địa phương, doanh nghiệp văn hóa - du lịch - truyền thông, sinh viên KHXH&NV có cơ hội tham gia trực tiếp các dự án di sản, truyền thông, giáo dục cộng đồng, từ đó nâng cao năng lực nghề nghiệp, khả năng thích ứng xã hội và ý thức trách nhiệm công dân.

Nghị quyết 80-NQ/TW đã mở ra một không gian tư duy mới cho phát triển văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Đối với Trường Đại học Quy Nhơn, việc định hướng đào tạo các ngành Khoa học xã hội và Nhân văn theo tinh thần Nghị quyết không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà còn là trách nhiệm chính trị - học thuật, góp phần hình thành nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao, phục vụ phát triển bền vững của vùng Nam Trung Bộ - Tây Nguyên và cả nước.

Võ Minh Hải